COPD en fysiotherapie

Wat is de meerwaarde?

Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD) is een verzamelnaam voor twee typen chronische longziekten, namelijk chronische bronchitis en longemfyseem. Bij COPD zijn de luchtwegen ontstoken en de longblaasjes beschadigd. Hierdoor ontstaat luchtweg obstructie, waardoor de longfunctie is aangetast en de ademhaling wordt bemoeilijkt. COPD wordt gekenmerkt door longaanvallen (exacerbaties), een verergerend beloop en de aanwezigheid van nevenaandoeningen.

COPD in Nederland
In Nederland hebben ± 600.000 mensen COPD. In werkelijkheid ligt dit aantal waarschijnlijk hoger omdat de ziekte niet altijd wordt herkend. De verwachting is dat dit aantal tot 2030 zal stijgen met 49% bij mannen en 27% bij vrouwen. COPD neemt toe met de leeftijd en komt momenteel ongeveer evenveel voor bij mannen als vrouwen (54% mannen en 46% vrouwen). De belangrijkste risicofactor voor het ontstaan van COPD is roken, maar daarnaast spelen genetische factoren, luchtvervuiling en beroepsmatige blootstelling aan schadelijke stoffen ook een rol. Vrijwel alle mensen met COPD hebben één of meerdere nevenaandoeningen, met cardiovasculaire aandoeningen als belangrijkste.

Klachten en gevolgen
De meest voorkomende klachten bij COPD zijn kortademigheid bij inspanning en chronisch hoesten. Als gevolg van de aandoening treedt een afname van conditie, spierkracht en lichaamsgewicht op (hoewel overgewicht ook veel voorkomt), resulterend in beperkingen in fysiek functioneren en afname in kwaliteit van leven. Ruim één derde van de mensen met COPD ervaart dat hun longziekte emotioneel een weerslag heeft op hun leven. Ruim één derde (37%) van de mensen met COPD in de leeftijd van 15-64 jaar is arbeidsongeschikt, waarvan de grote meerderheid (69%) volledig arbeidsongeschikt.

Risico’s
COPD is een ernstige longziekte met onomkeerbare gevolgen en de op drie na meest invaliderende aandoening in Europa. Mensen met COPD hebben een verhoogd risico op ziekenhuisopnames, vooral ten gevolge van longaanvallen, en een verhoogd risico op vroegtijdig overlijden. Meer dan 50% van de mensen met COPD die na een longaanval ontslagen wordt uit het ziekenhuis, wordt binnen een jaar weer opgenomen.

Kosten
De totale zorgkosten van COPD (en astma) in Nederland zijn berekend op 1,5 miljard euro per jaar. Uit Europese cijfers blijkt dat COPD patiënten gemiddeld € 6.147 per jaar kosten (directe kosten, indirecte kosten en kosten verbonden aan verloren levensjaren door ziektelast). Van alle ziekenhuisopnames in Europa is ongeveer 7% het gevolg van longaandoeningen. Bijna de helft hiervan kan worden toegeschreven aan longaanvallen bij COPD. De maatschappelijke kosten van COPD in Nederland zijn geschat op 415 miljoen euro per jaar.

Behandeling
De behandeling bij COPD kan bestaan uit medicatie in combinatie met niet-medicamenteuze (multidisciplinaire) behandelingen zoals hulp bij stoppen met roken, voedings- en beweegadviezen en fysiotherapie, die indien nodig ook binnen een multidisciplinaire longrevalidatiebehandeling aangeboden kunnen worden. Medicamenteuze interventies alleen hebben een beperkt effect en dienen altijd gecombineerd te worden met
niet-medicamenteuze maatregelen. Huisartsen adviseren fysiotherapie indien een patiënt met COPD er niet in slaagt voldoende fysiek actief te zijn, bijvoorbeeld vanwege (angst voor) kortademigheid. Jaarlijks bezoekt tussen de 27% en 45% van de patiënten met COPD de fysiotherapeut.
Fysiotherapie bij COPD wordt alleen bij patiënten met COPD GOLD II, III en IV en pas vanaf de 21e sessie uit het basispakket vergoed. Daarbij is het jaarlijkse eigen risico van toepassing. Overige sessies (eerste 20 sessies bij GOLD II, III en IV en alle sessies bij GOLD I) worden vanuit het aanvullende pakket vergoed of dienen door de patiënt zelf betaald te worden.

Fysiotherapeutiche behandeling
De fysiotherapiebehandeling (individueel of in groepsverband) bestaat in ieder geval uit gestructureerde fysieke inspanningstraining ter vermindering van kortademigheid en verbetering van inspanningsvermogen, fysieke activiteit en mucusklaring. Daarnaast kunnen ademhalingsoefeningen, in ademspiertraining, elektrische spierstimulatie, advies voor lichaamshouding en ontspanningsoefeningen overwogen worden. Ook geeft de fysiotherapeut advies over en begeleiding in het zelfstandig uitvoeren van oefeningen en fysieke activiteiten en voorlichting
gericht op kennis, zelfmanagement en het aanmoedigen tot en aanleren van een gezonde leefstijl. Voor een optimaal behandelresultaat met behoud van effecten op lange termijn, moet de behandeling door de fysiotherapeut gesuperviseerd zijn, van langere duur zijn en na de behandelperiode periodieke terugkomsessies bevatten.

Meerwaarde van fysiotherapie
Fysiotherapie is bewezen effectief gebleken op afname van symptomen, verbetering van inspanningsvermogen, verbetering van kwaliteit van leven en afname van angst en depressie bij patiënten met COPD. Mensen met COPD zijn positief over de zorg die zij krijgen van de fysiotherapeut. Op basis van patiëntervaringen is de effectiviteit van fysiotherapie aangetoond bij mensen met COPD. Fysiotherapie als belangrijk onderdeel in de long revalidatie is kostenbesparend gebleken doordat ziekenhuisopnames voorkomen kunnen worden, met een gemiddelde besparing per vermeden longaanval van
3.690 euro.

Bron: Factsheet Fysiotherapie bij COPD. Uitgegeven door het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie in samenwerking met LAN (Long Alliantie Nederland), Longfonds en Vereniging voor Hart-, Vaat- en Longfysiotherapie juni 2017